ماهیگیری و طبیعت گردی در منطقه ارسباران
ماهیگیری و طبیعت گردی در منطقه ارسباران
ایران سرزمینی پهناور و کهن بافرهنگی غنی و اقلیمی متنوع، طبیعتی زیبا و تصویری بیبدیل از خلقت، با کوهها، دریاها، تالابها، رودها، کویرها و آسمان پرستاره، جنگلها و درختان افراشتهاش به همراه گونههای نادر جانوری، گنجینهای بینظیر از موهبات طبیعی است.
اکوسیستم و طبیعت ایران با داشتن 165 گونه پستاندار وحشي وهشت هزار گونه گیاهی که تقريباً 22 درصد آنها بومي هستند و 517 گونه پرنده، 174 گونه ماهي، 208 گونه خزنده و 22گونه دوزيست از نظر تنوع زيستي جزء 10 کشور برتر دنياست.
یکی از گنجینه های طبیعی و مناطق منحصر به فرد حفاظتی زیستی ایران ارسباران نام دارد.این منطقه به لحاظ ویژگیهای منحصر به فرد طبیعی در سال 1354 از طرف یونسکو عنوان ذخیره گاه زیست کره را نیز دریافت نموده و از شهرت جهانی برخوردار و به عنوان فسیل زنده نیز معروف است.
ارسباران به لحاظ پوشش گیاهی متنوع و گونههای جانوری ارزشمند با دربرگرفتن بیشترین ذخایر ژنتیکی شمال غربی کشور از مناطق حفاظت شدهای است که سالهاست پروژههای شکار ممنوع، حفاظت رویشی و دورههای پژوهشی در آن به اجرا درمیآید تا از روند تخریبی پوشش گیاهی آن جلوگیری شود و گونههای در معرض انقراض جانوری ساکن در آن احیاء گردند.
ارسباران واقع در حاشیه جنوبی رودخانه مرزی ارس در استان آذربایجان شرقی، با مساحتی برابر با 80654 هکتار و 2900 کیلومتر مربع از دامنههای جنگلی آن به عنوان منطقه رویشی ارسباران با جنگلهای نیمه مرطوب نشانهگذاری و تحت حفاظت است. پوشش جنگلی این رویشگاه در گذشتهای نهچندان دور از وسعت بیشتری برخوردار بود. وجود 1072 گونه علفی و 97 گونه چوبی در این منطقه کوچک، نشانه تنوع زیستی گیاهی بسیار زیاد آن است و مهمترین مشخصه آن محسوب میشود.
از جمله گونههای گیاهی مهم منطقه میتوان «آوری، ممرز، گردو، چنار، کیکم، عاق، زرشک، گیلاس، آلبالو، سرخدار، هفت کول، ارسل، زغال اخته، آلوچه، انار وحشی، زالزالک و ... انواع نعنا عیان، پامچال، آلاله و گراسها» را برشمرد. گونههای مهم جانوری منطقه عبارتند از: بز، پازن، قوچ، میش، گراز، خرس قهوهای، گرگ، سیاگوش،کفتار، روباه، خرگوش، پلنگ،سنجاب،راسو،لاکپشت،خارپشت، کبک،تیهو،کبوتر جنگلی، قرقاول ارسبارانی، هما، انواع پرنده های شکاری از قبیل عقاب طلایی،قوش،بالابان،قرقی،انواع شاهین و...،انواع متنوعی از پرندگان آوازه خوان مثل هزاردستان،سهره،زردپره سرسیاه،طرقه،چکاوک و .... یله مار، تیرک مار، گرز مار،افعی و...
اما مهمترین و کمیابترین گونه جانوری شناخته شده ارسباران نوعی پرنده نادر به نام «سیاه خروس قفقازی» است که این منطقه یکی از معدود زیستگاههای آن بهحساب میآید. قرقاول ارسبارانی و مارال دو گونه دیگر در معرض خطر انقراض این منطقه هستند که نسل آنها با برنامههای حفاظتی احیاء و جمعیت آنها در حال حاضر آمار مطلوبی دارد.
سیاه خروس قفقازی قرقاول ارس بارانی
کبک ارسباران تیهو
کبوتر جنگلی بلبل هزاردستان
قوش هما
بالابان عقاب طلایی
گرگ ارسباران کفتار
خرس قهواه ای
پلنگ ارسباران
پازن (بزکوهی) قوچ
گراز گورکن
سیاه گوش خرگوش
سنجاب روباه
افعی قفقازی یله مار ارس
این پتانسیل قابل توجه همراه با تحقق عملیات حفاظتی و پروژه های زیست محیطی مستمر و پویا باعث گردیده منطقه ارسباران بعنوان بیستمین پارک ملی ایران در شرف تاسیس قرار گیرد.امید است با برنامه ریزی مدون و صحیح نهادهای ذی ربط شاهد بستر مناسبی جهت بازدید و طبعیت گردی علاقمندان فراهم گردد.
در شمالی ترین نقطه ی منطقه ارس باران رود ارس قرار دارد این رودخانه یکی از حیاتی ترین و مهمترین رودخانه های کشور است . رود ارس از کوههای بینگول منطقه آناتولی ترکیه سرچشمه گرفته، و در مرز ترکیه و ارمنستان به رود آرپا چای پیوسته و سپس مرز مشترک نخجوان را بطول 11 کیلومتر ترسیم کرده و پس از گذر از مرز ایران و نخجوان ،از مرز میان ایران و ارمنستان عبور کرده و دوباره مرز مشترک میان ایران و جمهوری آذربایجان را شکل داده و در منتها الیه شمالی استان اردبیل (شهرستان پارس آباد) وارد جمهوری آذربایجان گشته و به رودخانه کورا میریزد. این رود ۱۰۷۲ کیلوتر طول دارد و از طولانی رود داخلی ایران ، یعنی کارون طولانی تر است.
رودخانه ارس در سال ۱۸۱۳ میلادی در پی عهدنامه ترکمنچای به عنوان مرز ایران و روسیه برگزیده شد و تمامی مناطق شمال این رود از ایران جدا و به خاک روسیه افزوده شد. بعدها ایران و اتحاد شوروی با هم سدی در ناحیه پلدشت به نام سد ارس بنا نمودند. در حال حاضر سد خداآفرین و سد قیزقعلهسی به صورت مشترک با جمهوری آذربایجان بر روی ارس احداث میشود.
مناظر چشم نواز وحرکت جریان خروشان رود ارس در میان کوهها و دره های پر شکوه و زیبای منطقه، جلوه ی بی نظیری از تصویر زندگی را در ذهن بیننده ترسیم می کند. به رود ارس در گویش آذری های عزیز و بومی های منطقه آراز چای اطلاق میگردد و نماد سرزندگی و حرکت و سنبل قدرت و ایستادگی است .این رودخانه ی پر آب و خروشان باتوجه به پتانسیل بالا و ذخایر بیولوژیکی ارزشمند خود جهت انجام ورزش مهیج و جذاب ماهیگیری در مناطق و فصول مجاز، میزبان علاقمندان کثیری میباشد که از اقصی نقاط کشور با اخذ مجوز جهت ماهیگیری به این منطقه مسافرت میکنند.
طبق تحقیقات به عمل آمده تعداد 24 گونه ماهی متعلق به هفت خانواده در رود ارس شناسایی شده است که مهمترین آنها عبارتند از:
اسبله ،ازون برون(غیر بومی) ،زردپر،آمور،کپور،سوف،ماش،سیم،اسپیوس،مغارچین،بیگ هد،سفید رودخانه و......از میان گونه های ارزشمند ساکن در آبهای رود ارس سه گونه اسبله ،سوف و زردپر از پرطرفدارترین ماهی ها برای صید ورزشی بشمار میروند .با توجه به تنوع سامانه ها و روشهای صید در ماهیهای مذبور علاقمندان به ورزش مفرح و جذاب ماهیگیری میتوانند برای صید ورزشی هم از روش اسپینینگ و طعمه مصنوعی استفاده کنند هم از روش انتظاری و طعمه های طبیعی رایج در ماهیگیری.
برای ماهیگیران غیر بومی و گردشگران عزیزی که جهت ماهیگیری هر سال عمدتا" در فصل تابستان به رود ارس مراجعه میکنند سوالات کثیری پیرامون صید این ماهیها مطرح میگردد که جهت پاسخگویی به سوالات این عزیزان بصورت مختصر سامانه ها و روشهای رایج صید ورزشی ماهیهای اسبله ،سوف و زردپر معرفی میگردد.
صید ورزشی ماهی اسبله: ( نام علمی :Silurus glanis )
ماهی اسبله از خانواده گربه ماهیها بوده و بعنوان بزرگترین ماهی دائمی ساکن آبهای شیرین از گونه های با ارزش و پر اهمیت رود ارس بشمار میرود، ماهی اسبله در جهان بطور طبیعی در بیشتر مناطق اروپا بخصوص مناطق مرکزی و شرقی و در مناطق غربی آسیا و حوضه آبریز دریاچه خزر پراکنده است.ماهی اسبله در ایران در مناطقی از کردستان ، شعب رود کارون ، رود قزل اوزن زنجان و سد منجیل بصورت محدود یافت میشود ولی اصلی ترین زیستگاه اسبله در ایران رود ارس و سدهایی است که بر روی این رود احداث شده اند. (سد ارس و سد خدافرین)
ماهی اسبله گوشتخوار و ذاتا" شکارچی بوده و پوست بدنش بدون فلس است ،دهان گشاد با دندانهای تحلیل رفته و ریز،سر بزرگ با چشمان کوچک و سبیلک هایی که نقش حسگر را ایفا میکنند از مشخصه های بارز این ماهی بشمار میرود. بطور میانگین 30 سال عمر میکند و باتوجه به فرم و اسکلت بدن دوکی و طویلش در شرایط مطلوب محیطی قادر است تا وزنهای بالای 100 کیلوگرم رشد کند، در اروپا رکورد های بیشتر از 200 کیلو گرم هم ثبت شده که حاکی ازعظمت و شکوه بی نظیر این ماهیست.
با این اوصاف صید ماهی اسبله در رود ارس که از اصلی ترین زیستگاهای این گونه با ارزش در ایران است بسیار جذاب و هیجان انگیز خواهد بود.دو روش کلیدی برای صید ماهی اسبله در جهان مطرح است،اولین و کاربردی ترین روش اسپینینگ طعمه مصنوعی و طبیعی در مکانهایست که قلمرو و استراحتگاه طبیعی این ماهی بشمار میرود.
دومین روش روش انتظاری و دام گذاری با طعمه زنده یا مرده با قلاب تک ریسه است.در هر دو روش در صورت به دام افتادن ماهی اسبله شخص ماهیگیر با چالش بزرگی جهت مبارزه و مهار و در نتیجه تسلیم و صید این ماهی عظیم الجثه و نیرومند روبرو خواهد بود که مهارت افراد ماهیگیر و حرفه ای، در این عرصه به محک کشیده میشود،صید ماهی اسبله از لذتبخش ترین صیدهای ورزشی دنیای ماهیگیری بشمار میرود.
صید ورزشی ماهی سوف: ( نام علمی :lucioperca )
ماهی سوف بزرگترین عضو خانواده گسترده (Percidae) (ماهیان باله خاردار خوردنی آبهای شیرین)است.
zander , pike perch از دیگر نامهای مستعار ماهی سوف در اروپاست
ماهی سوف در اکثر نقاط جهان پراکنده شده است که بیشترین جمعیت سهم کشورهای امریکای شمالی و اروپاییست.
در ایران سه گونه ماهی سوف وجود دارد که عمدتا" درآبهای منتهی به دریاچه خزر ساکنند به نام های سوف دریایی یا سیاه،سوف حاجی طرخان و سوف سفید یا معمولی.ماهی سوف جزو ماهی های شب شکارچی بوده و گوشتخوار است .
گونه ی ساکن در رود ارس سوف سفید(معمولی) است که داری سری نسبتا" بزرگ با دندانهای تیز و چشمهای برجسته و بزرگ ، بدنی کشیده با دو باله پشتی خاردار و پوستی خشن با فلسهای ریز و زبر است ،در ایران دارای دو گونه مهاجر و ساکن است ،در سن 2 تا 5 سالگی نسبت به شرایط محیطی بالغ میشود و تا 12 سال عمر میکند.
ماهی سوف قدرت سازگاری خوبی با شرایط محیطی مختلف دارد و میتواند در آبهای شور و گل آلود نیز زندگی کند.بعلت جذابیت صید ورزشی این ماهی، نزد ماهیگیران اسپینینگ کار از محبوبیت خاصی برخوردار است و خوشبختانه در سالهای اخیر با تکثیر مصنوعی و رها سازی بچه ماهی سوف توسط اداره شیلات در آبهای داخلی و زیستگاهای طبیعی ( عمدتا" حوضه آبریز دریای خزر و رود ارس) از جمعیت خوبی برخوردار شده است.
ماهی سوف در ایران به دو روش انتظاری با طعمه زنده ومرده بچه ماهی و اسپینینگ طعمه مصنوعی صید میشود که روش دوم از طرفداران بیشتری برخوردار است.
صید ورزشی ماهی زردپر:( نام علمی : Barbus capito )
ماهی زرد پر دارای تنوع گونه ای و پراکندگی وسیعی دردنیاست و اکثر ماهیگیران حرفه ای از صید ورزشی این ماهی باهوش و جنگنده ، خاطرات زیادی در ذهن خود ثبت کرده اند. این ماهی اکثرا" درپشت کرانه های خروشان و پر اکسیژن رودخانه های پرآب زندگی میکند،البته گونه های مشابهی از این ماهی را میتوانید دراکثر سدهای آب شیرین کشورمان صید کنید ولی بهترین مکان برای صید این ماهی زیبا در ایران، رود ارس است .
این ماهی دارای بدنی دوکی شکل و كشیده است، فلسفهایش نسبتاً ریزبوده و رنگ بدنش با خطی ناملموس به دو رنگ بالا تیره و پایین روشن(زرد یا سفید) تقسیم شده است ،از مشخصه های بارزش وجود دوجفت سبیلك کوچک ودهان شیپوری و گشادی است که در زیر سرش قرار گرفته است.
ماهی زردپر در شرایط ایده ال به وزنی معادل 18 كیلوگرم و طولی بیش ازیك متر میرسد که این خود یکی از دلایل جذابیت صید این ماهی نزد ماهیگیران حرفه ایست که جهت ثبت رکورد صید بهتر، هر ساله به رود ارس مسافرت میکنند.
ماهی زرد پر هم مانند ماهی اسبله و سوف با هر دو روش انتظاری و اسپینینگ قابل صید است که در رود ارس بیشتر روش انتظاری بکار گرفته میشود.
مسعود تقی پور ............................فروردین 94
در این وبلاگ سعی بر این میشود بهترین روش های صید ماهی های بومی ایران و همینطور مطالب و مقالات آموزشی جدید و نوین ماهیگیری ارئه شود